“De liturgie als moment van bezinning op de schepping”

Oud-Katholieke kerk Amersfoort, Lydia Janssen en Henk Knol 

“We zijn in 2024 een groene kerk geworden. De aanleiding daarvoor was eigenlijk heel praktisch. Bij het schoonmaken van de kerk viel ons op hoeveel chemische ‘rommel’ gebruikt wordt voor de vloeren en toiletten. Spullen die we thuis niet meer gebruiken. Dat wilden we veranderen. Iets anders is de verwarming van de kerk. Al heel lang drongen we erop aan om de thermostaat een paar graden lager te zetten. Je kunt ook met een jas aan in de kerk zitten. De energiecrisis [2022, red.] heeft geholpen om daadwerkelijk de verwarming lager te zetten.

Veranderingen gaan langzaam. Toch bleek in de gemeentevergadering dat er veel draagvlak is voor groene kerk-zijn. Dat moest méér zijn dan ‘window dressing’. We kregen veel vragen, vooral over de plannen die we hebben. Het gaat uiteindelijk niet om het bordje ‘wij zijn een groene kerk’ op de muur. Het is natuurlijk mooi dat het er hangt, maar uiteindelijk moet het ook invulling krijgen in de gemeenschap. Onze kerk heeft een regionale functie. Daardoor is het lastiger om doordeweeks activiteiten te organiseren in het kader van onze groene kerk. Er ligt veel nadruk op de zondagse viering als moment van ontmoeting en bezinning op de schepping.”  

Symbolen  

“Als je op zondagochtend de kerk binnenkomt, voel je je direct thuis. De inrichting ademt veel geborgenheid. De kerkruimte is overkapt met een houtengewelf, dat rust op ellipsvormige spanten, die opgaan vanuit de vloer. Er is een bakje met wijwater waar je jezelf kunt bekruisen. Op zo’n moment word je opgetild boven het ‘gedoe’ van alledag. Het wijwater is doopwater dat tijdens de paasnacht wordt gewijd door onderdompeling van de paaskaars; dat doopwater noemen we wijwater. Boven het altaar hangt de godslamp. Deze lamp brandt alle dagen en uren van de week, en getuigt van Gods aanwezigheid in de kerk. Het maakt je bewust van een andere werkelijkheid, die niet los staat van de werkelijkheid van deze wereld.”  

Liturgie  

“We maken in de oud-katholieke kerk gebruik van een vaste liturgie. Liturgie is aanwezigheid vieren: de aanwezigheid van God en van elkaar. De liturgie is ook lichamelijk: de liturgie integreert elementen van de schepping en is zelf ook schepping. In de liturgie krijg je gelegenheid om schuld te belijden en troost te ervaren. Het is een moment van bezinning en van overgave, waarin je beseft dat het lot van deze wereld niet in onze handen ligt. 

Twee jaar geleden hebben we ons voor het eerst aangesloten bij de scheppingsperiode, van 1 september tot 4 oktober [de feestdag van Franciscus van Assisi en daarom ook dierendag, red.]. De eerste zondag van september wordt de schepping gevierd en noemen we Scheppingszondag. De scheppingsperiode is een traditie die afkomstig is uit de orthodoxe kerken, waar op 1 september de voorbereiding begint van het openbaar worden van Jezus als licht van de wereld. Via de website van de Laudato Si’ alliantie vonden we een liturgisch katern, waar we dankbaar gebruik van hebben gemaakt. We kozen een passende schuldbelijdenis en zongen het lied ‘De aarde is vervuld’ van Willem Barnard.  

De oud-katholieke kerk heeft een traditie van terughoudendheid als het gaat om uitspraken over ieders persoonlijke leven. In de prediking word je meer uitgenodigd tot het goede leven dan dat wordt gezegd hoe dat precies invulling moet krijgen. We hebben hierin allemaal een eigen verantwoordelijkheid. Politieke uitspraken worden zelden of nooit gedaan. Iedereen moet terecht kunnen onder het dak van de oud-katholieke kerk. Dat is waardevol.”  

Bloemen  

“Bloemen hebben een bijzondere plek in de viering. Ze getuigen van hoe mooi God als geschapen heeft. De bloemen op het altaar zijn een eerbetoon aan de Heer. We zijn op zoek gegaan naar een alternatief voor ‘gewone’ bloemen, omdat daar veel gif op zit. Je kunt als kerk een abonnement nemen op een biologisch bloemenboeket, maar dat is duur. Bovendien zijn biologische bloemen niet het hele jaar beschikbaar. We vinden het veel leuker om op zoek te gaan naar alternatieven, zoals bloemen of een tak uit de kerktuin of de tuin van parochianen.”

Tip:  

De oud-katholieke kerk in Amersfoort is onderdeel van een netwerk van (groene) kerken in de regio.  De breedte van de kerkelijke kaart is er vertegenwoordigd, van ‘orthodox’ tot ‘vrijzinnig’. Twee keer per jaar komt het netwerk bij elkaar om ervaringen uit te wisselen. Samen groene stappen zetten, over kerkmuren heen, werkt heel stimulerend en verbindend.   

Verwerkingsvragen:  

• Welke plek heeft scheppingszorg in jullie liturgie? Vieren jullie Scheppingszondag?  
• Heb je je weleens verdiept in liturgisch bloemschikken? Welke mogelijkheden zie jij in jouw kerk om de zondagse viering daarmee te verrijken?